Milli Gelir ile ilgili iki temel kavram vardır. Bunlardan biri GSMH (Gayri Safi Milli Hasıla) diğeri ise GSYİH (Gayri Safi Yurtiçi Hasıla)’dır.
GSMH yani Gayri Safi Milli Hasıla yaygın olarak bilindiği gibi bir ülkedeki kişi başına düşen gelir değildir. Kişi başına düşen gelire bir ülkedeki GSMH’yı bulup, daha sonra elde ettiğimiz bu GSMH rakamını o ülkedeki toplam nüfusa bölerek ulaşabiliriz. Ama önce GSMH nedir onu kavrayalım.

GSMH, bir ekonomide belirli bir dönemde üretilen tamamlanmış(nihai) mal ve hizmetlerin piyasa fiyatları ile ifade edilen değerleri toplamıdır. “Ekonomide belirli bir dönem” den kasıt bu tanım için genelde 1 yıldır. “tamamlanmış (nihai) mal ve hizmetler“ ile kastedilen ise bir ülke ekonomisinde üretim aşamasından çıkmış son mallardır. Örneğin bir ceket üretilirken önce çiftçiden pamuk alınır. Bu pamuk ip haline getirilir, ipten ise kumaş yapılır ve son olarak bu kumuştan ceket dikilir. İşte dikilen bu ceket iktisadi olarak “nihai mal“dır. Buradaki diğer mallar olan pamuk, ip ve kumaş ise ara mallardır. Ara mal, bir başka mal ve hizmetin üretilmesinde kullanılan mal ve hizmetlerdir. GSMH hesabının nihai mallara göre yapılması gerekir. GSMH hesabına ara malların dahil edilmesine “çifte sayma“ denir, ki bu da bir ekonomide yapılmaması gereken şeylerden biridir. Çünkü GSMH’yı olduğundan fazla değerlerde gösterebilir.

GSMH (Gayri Safi Milli Hasıla)Tabloda da görüldüğü gibi ara malların satış değerlerinden oluşan bir toplamı alırsak, nihai malımız olan ceketin ekonomimize yapmış olduğu 100 TL lik katkıyı 155 TL olarak elde ederiz. Aradaki bu fark ise GSMH nın 55 TL fazla çıkmasına yol açar. Tabi bu sadece bir mal için 55 TL olarak çıkıyor örneğimizde. Ekonomideki bütün mal ve hizmetlerin GSMH hesabına bu şekilde girmesi o ülke ekonomisi için akıl almaz sonuçlar meydana getirilebilir.
Gelelim bir ülke ekonomisinde GSMH nın nasıl hesaplandığına.

GSMH hasıla hesabı ikiye ayrılır. Biri cari ya da diğer bir deyişle nominal GSMH, diğeri ise sabit fiyatlarla hesaplanan reel GSMH’dır. Bu ikisinden önemli olan reel GSMH dır, ki bu o ülke ekonomisinin baz alınan yıldan bu yıla ne kadar geliştiğini ya da gelişemediğini gösterir. Reel GSMH o ülkedeki cari dönemde yapılan mal ve hizmet üretimi miktarıyla baz alınan yıldaki piyasa fiyatlarının çarpımlarının toplamıyla elde edilir.

P: bir mal/hizmetin piyasa fiyatı
Q: bir mal/hizmetin üretim miktarı
GSMH = P1.Q1+P2.Q2+…+Pn.Qn

Olarak hesaplanır. Bu toplam GSMH nın “Üretim Yöntemi“ ile hesaplanmasına olanak sağlar. Eğer GSMH yı 2010 yılı için hesaplamak istersek hesabımıza konu olacak mal/hizmetlerin 2010 yılı piyasa fiyatlarıyla aynı mal/hizmetlerin 2010 yılı üretim miktarlarını dikkate alırız. Bu durumu yukarıdaki gibi formüle edersek aşağıdaki gibi olur:
GSMH=P12010.Q12010+P22010.Q22010+…+Pn2010.Qn2010
Fakat bu hesap görüldüğü gibi bir ekonomideki reel büyümeyi bize vermez. Çünkü sadece içinde bulunduğumuz yıla aittir. Oysa büyümeyi elde edebilmek için iki değişkene ihtiyaç vardır.
Sabit fiyatlarla hesaplanan reel GSMH bize bir ülke ekonomisinin bir yıldan diğer yıla ne kadar büyüğünü, geliştiğini gösterir. Örneğin biz ülkemizin 1998 yılından 2010 yılına kadar ne kadar büyüdüğünü araştırmak istiyoruz. Bunun için 1998 yılındaki fiyatlar genel düzeyi ile aynı mallarda 2010 yılında gerçekleşen üretim miktarlarını çarparak toplamalıyız. Bunu da;
GSMH=P11998.Q12010+P21998.Q22010+…+Pn1998.Qn2010
Şeklinde ifade edebiliriz. Böylece 1998 yılından bu yana piyasa fiyatlarının sabit olduğunu varsayıp, 1998 yılından 2010 yılına kadar ekonomimizdeki gerçek büyümeyi elde etmiş oluruz. Burada 1998 yılını baz yılı kabul edip fiyatlar genel düzeyini 1998 yılında sabitleyerek 2010 yılı üretimimizi fiyat etkisinden arındırmış oluyoruz.

İktisadi olarak bir ülke ekonomisinin gelişmişliği yapılan üretimle ilgilidir. Enflasyon ve deflasyon gibi etkenler fiyatlar genel düzeyinde cok büyük artışlara ya da azalışlara sebep olabilirler. Bu nedenle cari dönemde yapılan GSMH hesabı büyüme ölçüsü olarak kullanılamaz. Enflasyonun %100 lere ulaştığı dönemlerde bakarsınız ki cari dönemde hesaplanan GSMH baz yılının çok çok üstündedir fakat üretime baktığınızda baz yılının yarısı kadar bile yoktur. Bu o ülke ekonomisinin gerilemekte olduğunu gösterir. Derflasyonun da ters yönde fakat benzer bir etkisinden söz edilebilir.
Ülke ekonomilerinde temel amaçlardan biri fiyat istikrarını sağlamak olsa da bu konuda nadiren başarılı olunur. Bu yüzden GSMH hesabı her yıl genel olarak bir kere ve bir yıl içinde dört kez hesaplanır.